Građani ne znaju dovoljno o finansiranju životne sredine sa lokalnog nivoa, niti su dovoljno upućeni u to šta su obaveze grada ili opštine u kojoj žive.
Životna sredina, zdrava životna sredina, da naglasimo, jedno je od osnovnih ljudskih prava.
Iako Izmenama Zakona o budžetskom sistemu od 2015. godine opštine i gradovi više nisu u obavezi da novac prikupljen od naknada za zaštitu životne sredine namenski troše, zbog čega nije retkost da se novac troši na nešto što nije zaštita životne sredine, ohrabruje naš činjenica da lokalne samouprave u Vojvodini ipak usvajaju programe, ali da ih treba unaprediti u svakom slučaju, što po pitanju iznosa, potom po pitanju namene i na kraju izveštavanja i to najviših lokalnih tela – skupština.
Međutim, primetno je da se ne ulaže dovoljno napora samim tim ni u preglednost tih podataka, odnosno dokumentacije, za šta nema opravdanja jer je osnovna ideja digitalizacije u javnim upravama upravo to – laka dostupnost informacija, naročito ovih koje se tiču životne sredine koja je, na svu sreću, sve više u žiži i u javnom diskursu. Dodajmo da postoji i aktuelni pravilnik o obrascima u ovoj oblasti.
Šta je lokalni budžetski fond za životnu sredinu?
Sredstva iz ovog fonda su ustupljena lokalnim samoupravama na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine. U osnovne odredbe dokumenta opštine i gradovi su obično stavili sledeće formulaciju: Odlukom o osnivanju budžetskog fonda za zaštitu životne sredine osnovan je budžetskih fond na neodređeno vreme kao i evidencioni račun u okviru glavne knjige trezora. Svrha budžetskog fonda je ostvarivanje ciljeva i načela zaštite životne sredine, obezbeđivanje uslova za održivo korišćenje, zaštitu i unapređenje životne sredine. U skladu sa Odlukom se pristupa izradi programa korišćenja sredstava budžetskog fonda kojim se utvrđuju prihodi i rashodi za aktivnosti koje se planiraju za u oblasti unapređenja životne sredine.
Što se opštine Novi Bečej tiče, tamo je Skupština opštine početkom marta 2020. godine usvojila izveštaj o realizaciji programa korišćenja sredstava za zaštitu i unapređenje životne sredine, a na istoj je sednici Skupština opštine usvojila program za tekuću godinu.
Novi Bečej ima i Program monitoringa životne sredine usvojen na tri godine (2019. i važi do 2021.). Što se tiče 2019. godine, prema izveštaju je realizovano 66,9 odsto programa.
Programom o korišćenju sredstava za zaštitu i unapređenje životne sredine opštine Novi Bečej definisano je sledeće:
Za realizaciju programa planiraju se sredstva u budžetskom fondu za zaštitu životne sredine opštine Novi Bečej u ukupnom iznosu od 3.400.000 dinara. Novac će se koristiti za:
- Programe i projekte praćenja stanja životne sredine (monitoring) u iznosu od 600.000 dinara.
U 2019. godini planira se monitoring: kvaliteta vazduha, nivoa komunalne buke, kvaliteta površinskih voda, kvaliteta zemljišta, kao i praćenje i prognoza inhalatornih alergena.
Za realizaciju ovih Programa zaključiće se ugovori sa ovlašćenim i stručnim organizacijama.
- Podsticajni, preventivni i sanacioni Programi i Projekti kao i sufinansiranje istih u iznosu od 900.000 dinara.
Projekti i Programi su: Projekti rekultivacije, sanacije i uređenja javnih površina, Upravljanje otpadom Upravljanje energijom (podizanje energetske efikasnost, Razvoj naučnog istraživanja i ostali preventivnii i podsticajni programi i projekti za čijom se realizacijom ukaže potreba, a u funkciji su zaštite i unapređenja životne sredine.
- Programi i projekti zaštite i razvoja zaštićenih prirodnih dobara na teritoriji opštine u iznosu od 1.500.000 dinara.
- Programi i projekti nevladinog sektora iz oblasti životne sredine u iznosu od 200.000 dinara.
Ovi programi će se realizovati na osnovu konkursa ili posebnog akta predsednika opštine.
- Obrazovne aktivnosti, edukacija, štampanje propagandnog materijala, promocija i jačanje svesti o očuvanju životne sredine u iznosu od 100.000 dinara.
U cilju podizanja nivoa obrazovanja, jačanja svesti i popularizacije zaštite životne sredine Odsek za urbanizam, stambeno – komunalne poslove, građevinarstvo i zaštitu životne sredine će opredeljenim sredstvima samostalno ili u saradnji sa drugim subjektima organizovati ili učestvovati u predavanjima, seminarima, tribinama, skupovima i manifestacijama iz oblasti zaštite životne sredine.
Ovi programi će se realizovati na osnovu javnog konkursa u skladu sa potrebama i interesima jedinice lokalne samouprave.
- Informisanje i objavljivanje podataka o stanju i kvalitetu životne sredine u iznosu od 100.000 dinara
U cilju redovnog, blagovremenog, potpunog i objektivnog obaveštavanja javnosti o stanju životne sredine, javnosti rada kao i jačanju svesti o značaju zaštite životne sredine nastaviće se sa:
Pripremom i štampom biltena, ažuriranjem internet stranice, obaveštavanje javnosti putem drugih medija
U izveštaju (čija kopija nije dovoljno čitka i pregledna, prim. aut.) se navodi da monitoring nije rađen u 2019. godini jer je rebalans opštinskog budžeta urađen tek u septembru (verovatno nije bilo sredstava pre toga, prim. aut). Takođe, u izveštaju o realizaciji se pominju veći iznosi nego u inicijalnom aktu.
Dostavljen nam je izveštaj iz 2018. godine koji je Skupština opštine Novi Bečej donela dana 17.5.2018. Članom 6. Programa predviđeno je da se Izveštaj o njegovoj realizaciji podnosi pre usvajanja Programa za sledeću godinu. Programom su predviđena sredstva za unapređenje i zaštitu životne sredine u visini od 4.400.000 dinara. Jedinica lokalne samouprave Novi Bečej za realizaciju Programa koristila sredstva lokalnog budžeta i sredstva prikupljena po Odluci o utvrđivanju naknade za zaštitu životne sredine. Ukupna utrošena sredstva za usluge očuvanja životne sredine u 2018. godini su 2.194.423,60 dinara.
U pitanju su sledeće usluge zaštite i očuvanja životne sredine, praktično plaćanja subjektima, bez napomena i objašnjenja: Zavod za javno zdravlje Zrenjanin (monitoring) 467.277 dinara, JP „Urbanizam i putevi“ 127.296 dinara, 3. JP „Komunalac“ Bečej 820.000 dinara, i Eko-hemik DOO Novi Sad 779.850 dinara.
Plan razvoja opštine Novi Bečej koji bi trebalo da se usvoji naredne, 2022. godine, i važiće 10 godina, prepoznaje oblast životne sredine kao naročito važnu.
U Odeljku Pokazatelji stanja životne sredine, navodi se da ona predstavlja sve ono što nas okružuje, odnosno sve ono sa čime je direktno ili indirektno povezan čovek i sve proizvodne aktivnosti. Izvori zagađujućih materija se mogu podeliti na prirodne i veštačke (antropogene). Prirodni zagađivači su prirodne pojave (zemljotresi, šumski požari, jaki vetrovi, poplave…). Veštački zagađivači su stvoreni radom čoveka u direktnim ili
indirektnim procesima.
Pokazatelji stanja životne sredine su kvalitet vazduha, kvalitet vode, buka u životnoj sredini, nivo polena u vazduhu, upravljanje otpadom, zemljište i prisustvo i brojnost insekata i glodara. Korišćeni podaci su rezultat dosadašnjih ispitivanja i monitoringa.
Na kvalitet vazduha u urbanim sredinama utiče veliki broj termoenergetskih postrojenja i individualnih kotlarnica i ložišta, intenzivan saobraćaj u gradskim sredinama, zastarele tehnologije i niska energetska efikasnost energetskih i industrijskih postrojenja, difuzno zagađenje iz poljoprivrede i dr. Osnovni izvor zagađenja su emisije u vazduh sumpornih i azotnih oksida, teških metala, čestica prašine i čađi, amonijaka i drugih zagađujućih materija iz raznih izvora. Kvalitet vazduha se posebno pogoršava tokom nepovoljnih meteoroloških uslova i tokom grejne sezone.
Merenja kvaliteta vazduha na teritoriji opštine Novi Bečej sprovode se u okviru
redovnog godišnjeg monitoringa od 2010. godine. Stručna merenja obavlja Zavod za javno zdravlje iz Zrenjanina i to na tri merna mesta, odabrana u skladu sa opštim kriterijumima Uredbe za određivanje mernih mesta i lokacija za uzimanje uzoraka. Mesta uzorkovanja su: Mesna zajednica Novi Bečej i Hala sportova Novi Bečej (merno mesto broj 50); Žitoprerada D.O.O Novi Bečej (merno mesto broj 51), dvorište kooperacije, Novo Miloševo (merno mesto broj 52). Uzorkovanje vazduha u cilju praćenja sadržaja sumpor- dioksida, čađi i azotnih oksida vrši se svakodnevno u trajanju od mesec dana. Uzorkovanje suspendovanih čestica frakcije PM10 vrši se dva puta po sedam dana. Dobijene vrednosti analize ispitivanih uzoraka su u skladu sa Uredbom o uslovima za monitoring i zahtevima kvaliteta vazduha („Sl. Glasnik RS”, br. 11/10, 75/10 i 63/13).
Merenja su pokazala da je kvalitet vazduha u opštini Novi Bečej na zadovoljavajućem nivou, potrebno je kontinuirano praćenje istog.
U cilju zaštite vazduha od zagađenja predviđene su sledeće aktivnosti:
– gasifikacija svih naselja, kojom će se eliminisati tačkasti izvori zagađenja
(individualna ložišta);
– formiranje katastra zagađivača i uspostavljanje monitoringa vazduha, odnosno
praćenje mernih izveštaja pojedinačnih privrednih objekata i primena
određenih mera zaštite, prema potrebi;
-adekvatnim odlaganjem komunalnog otpada, u skladu sa direktivama Nacionalne
strategije upravljanja otpadom;
– tokom eksploatacije mineralnih sirovina, neophodno je obezbediti mere
zaštite vazduha od zagađenja, u skladu sa Zakonom o rudarstvu i geološkim
istraživanjima (eksploatacija gline, nafte i gasa);
– formiranje zelenih zaštitnih pojaseva uz sve veće naseljske saobraćajnice, pored državnih puteva, uz kanal DTD, oko nesanitarne deponije, oko radnih zona i dr., što će smanjiti zagađenje vazduha i nivo buke (smanjenje nivoa buke za nekoliko decibela, u zavisnosti od širine zaštitnog pojasa).
U cilju smanjenja potrošnje energije posebnu pažnju treba posvetiti merama
termoizolacije, kao racionalnoj meri za smanjenje utrošenog goriva, što indirektno
dovodi i do smanjenja aerozagađenja. Radi smanjenja aerozagađivanja uzrokovanog saobraćajem, neophodno je: obezbediti viši nivo tehničke ispravnosti vozila, obezbediti kvalitetno gorivo i sprečavati prodaju goriva lošeg kvaliteta, izgraditi kvalitetne i bezbedne biciklističke i pešačke staze, strogom kontrolom rada benzinskih pumpi svesti njihovo zagađivanje vazduha naftnim derivatima na najmanju moguću meru.
U cilju smanjenja zagađenja vazduha taložnim materijama više pažnje posvetiti: čišćenju i pranju ulica, negovanju i proširivanju zelenih površina, sadnji zaštitnog zelenog pojasa pored saobraćajnica, pretvaranju zapuštenih i korovom zaraslih parcela u parkove i dečja igrališta, sanaciji divljih deponija.
Vratimo se na kratko na merenja koja sprovodi lokalna samouprava, mada je to isto kao i kod drugih. Naime, sporno je to što je konstatovano da se kvalitet vazduha pogoršava tokom grejne sezone, a sa druge strane se kaže da je nivo kvaliteta zadovoljavajuć jer se, kako se navodi merenja sprovode jednom mesečno, u ovom slučaju u julu, odnosno da se tada sprovode praćenja sadržaja sumpor – dioksida, čađi i azotnih oksida ( svakodnevno u trajanju od mesec dana). Uzorkovanje suspendovanih čestica frakcije PM10 vrši se dva puta po sedam dana. Šta je sa ostalim danima? Ostaje enigma, bar na nivou dokumentovanja.
Sadržaj je kreiran u okviru projekta „Informisanjem do potpunijeg ostvarivanja prava građana u opštini Novi Bečej“ koji je sufinansiran iz budžeta opštine Novi Bečej. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
